ในงานยกด้วยเครน คนขับนั่งอยู่ในห้องควบคุม มักมองไม่เห็นของที่ยกตลอดทาง โดยเฉพาะตอนยกข้ามอาคาร ยกขึ้นชั้นสูง หรือวางของในจุดที่ถูกบัง คนที่เป็น "ตา" แทนคนขับคือผู้ให้สัญญาณเครน (Signalman) บทความนี้อธิบายว่าผู้ให้สัญญาณคือใคร ทำหน้าที่อะไร สัญญาณมือมาตรฐานมีท่าไหนบ้าง และเวลาเช่าเครนใครเป็นคนจัดผู้ให้สัญญาณ
1. ผู้ให้สัญญาณเครนคือใคร
ผู้ให้สัญญาณคือคนที่ยืนดูงานยกจากพื้นหรือจุดที่มองเห็นได้ดีที่สุด แล้วสั่งการคนขับเครนว่าให้ยกขึ้น ลง หมุน ยืด หรือหยุด ด้วยสัญญาณมือหรือวิทยุสื่อสาร ตามกฎกระทรวงความปลอดภัยเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ พ.ศ. 2564 ผู้ให้สัญญาณแก่ผู้บังคับปั้นจั่นเป็นหนึ่งในบทบาทที่ต้องผ่านการอบรม ร่วมกับผู้บังคับปั้นจั่น (คนขับ) ผู้ยึดเกาะวัสดุ (คนผูกยึด) และผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น ที่เรียกกันว่า "4 ผู้" อ่านเพิ่มที่ เครน 4 ผู้ คืออะไร
2. ผู้ให้สัญญาณทำหน้าที่อะไรบ้าง
- ยืนในจุดที่คนขับเห็นชัด: และตัวเองต้องเห็นทั้งของที่ยก เส้นทาง และจุดวาง ถ้าหาจุดแบบนั้นไม่ได้ ต้องใช้วิทยุหรือเพิ่มคนช่วยส่งต่อสัญญาณ
- ดูสิ่งกีดขวางแทนคนขับ: อาคาร ต้นไม้ สายไฟ นั่งร้าน และรถที่วิ่งผ่าน โดยเฉพาะตอนหมุนบูม
- ดูไม่ให้มีคนอยู่ใต้ของที่ยก: กันคนออกจากแนวยกและรัศมีหมุนของเครน
- เช็กการผูกยึดก่อนยกจริง: ให้ยกขึ้นจากพื้นเล็กน้อยแล้วหยุด ดูว่าของสมดุลและสลิงไม่เลื่อน ก่อนยกต่อ
- สั่งการคนเดียว: การยกหนึ่งครั้งควรมีผู้ให้สัญญาณหลักคนเดียว คนอื่นห้ามสั่ง ยกเว้นสัญญาณหยุดฉุกเฉิน
3. สัญญาณมือเครนมาตรฐาน 10 ท่า
ท่าด้านล่างเป็นสัญญาณมือที่ใช้กันทั่วไปในงานเครนล้อยางและเครนตีนตะขาบ ก่อนเริ่มงานทุกครั้งควรทวนท่ากับคนขับให้ตรงกัน และถ้าโครงการมีมาตรฐานสัญญาณของตัวเอง ให้ใช้ตามโครงการ
| สัญญาณ | ท่ามือ |
|---|---|
| ยกขึ้น (Hoist) | งอแขนตั้งขึ้น นิ้วชี้ชี้ขึ้นฟ้า แล้วหมุนมือเป็นวงกลมเล็กๆ |
| ลง (Lower) | เหยียดแขนลง นิ้วชี้ชี้ลงพื้น แล้วหมุนมือเป็นวงกลมเล็กๆ |
| ยกบูมขึ้น | เหยียดแขนออกไปข้างหน้า กำมือ ยกนิ้วโป้งชี้ขึ้น |
| ลดบูมลง | เหยียดแขนออกไปข้างหน้า กำมือ นิ้วโป้งชี้ลง |
| หมุนเครน (Swing) | เหยียดแขนออกด้านข้าง ชี้นิ้วไปทางที่ต้องการให้หมุน |
| ยืดบูม | กำมือทั้งสองข้างไว้หน้าอก นิ้วโป้งชี้ออกจากกัน |
| หดบูม | กำมือทั้งสองข้างไว้หน้าอก นิ้วโป้งชี้เข้าหากัน |
| ค่อยๆ ทำ | ใช้มืออีกข้างวางนิ่งไว้หน้ามือที่กำลังให้สัญญาณ เช่น วางฝ่ามือเหนือนิ้วที่หมุนสัญญาณยกขึ้น |
| หยุด (Stop) | เหยียดแขนออกด้านข้างระดับไหล่ คว่ำฝ่ามือ แล้วแกว่งแขนไปมาในแนวนอน |
| หยุดฉุกเฉิน | เหยียดแขนทั้งสองข้างออกระดับไหล่ คว่ำฝ่ามือ แกว่งไปมาในแนวนอนอย่างเร็ว |
4. เมื่อไหร่ต้องใช้วิทยุแทนสัญญาณมือ
สัญญาณมือใช้ได้เมื่อคนขับมองเห็นผู้ให้สัญญาณชัดเจนเท่านั้น งานต่อไปนี้ควรใช้วิทยุสื่อสาร
- ยกข้ามอาคาร หลังคา หรือกำแพง: คนขับมองไม่เห็นจุดวาง
- ยกขึ้นชั้นสูงหรือดาดฟ้า: ผู้ให้สัญญาณอยู่ด้านบน ไกลจนเห็นมือไม่ชัด
- งานกลางคืนหรือแสงน้อย: อ่านเพิ่มที่ เช่าเครนกลางคืน ต้องเตรียมอะไร
- หน้างานเสียงดัง: ใช้วิทยุแบบมีหูฟังจะชัดกว่า
ก่อนเริ่มงานควรตกลงช่องวิทยุ ทดสอบเสียง และใช้คำสั่งสั้นๆ ให้ตรงกัน เช่น "ยกขึ้นช้าๆ" "หยุด" และถ้าสัญญาณวิทยุขาดหาย คนขับต้องหยุดจนกว่าจะติดต่อได้อีกครั้ง
5. เช่าเครนแล้ว ใครเป็นคนจัดผู้ให้สัญญาณ
ราคาเช่ามาตรฐานของ BIG MACHINE TRADING เช่น เครน 25 ตันรายเดือน 90,000 บาท เป็นเครนพร้อมคนขับ ส่วนผู้ให้สัญญาณ คนผูกยึด (ริกเกอร์) และผู้ควบคุมงานยก โดยปกติผู้รับเหมาหรือเจ้าของงานจัดเอง เพราะเป็นคนที่รู้จักหน้างานและอยู่ประจำไซต์
ถ้าหน้างานไม่มีคนที่ผ่านการอบรม หรือโครงการกำหนดให้มีผู้ให้สัญญาณ/ริกเกอร์ที่มีใบรับรอง BIG MACHINE TRADING จัดหาให้ได้ โดยมีค่าใช้จ่ายเพิ่ม ให้แจ้งตั้งแต่ตอนขอราคา ทีมงานจะได้เตรียมคนและใส่ในใบเสนอราคาให้ชัด ดูว่าราคามาตรฐานรวมอะไรบ้างที่ ราคาเช่าเครนรวมอะไรบ้าง
6. ความผิดพลาดที่พบบ่อย
- หลายคนสั่งพร้อมกัน: คนขับไม่รู้จะฟังใคร ควรกำหนดผู้ให้สัญญาณหลักคนเดียว
- ยืนในจุดอับ: ยืนหลังเครนหรือหลังของที่ยก คนขับมองไม่เห็นมือ
- ยืนใต้ของที่ยก: ผู้ให้สัญญาณเองก็ห้ามอยู่ใต้แนวยก
- ใช้ท่าที่ไม่ได้ตกลงกัน: ท่ามือแบบกันเองที่คนขับไม่คุ้น ทำให้เข้าใจผิดได้
- ไม่บอกเรื่องสายไฟ: แนวยกใกล้สายไฟต้องแจ้งคนขับก่อนเริ่ม และคนขับมีสิทธิ์ปฏิเสธการยกที่ไม่ปลอดภัย
สรุป
ผู้ให้สัญญาณเครนคือตาของคนขับ ต้องยืนในจุดที่เห็นทั้งของที่ยกและคนขับ สั่งการคนเดียว ใช้สัญญาณมือมาตรฐานที่ทวนกับคนขับแล้ว และเปลี่ยนไปใช้วิทยุเมื่อมองไม่เห็นกัน เวลาเช่าเครน ราคามาตรฐานรวมแค่คนขับ ถ้าต้องการผู้ให้สัญญาณหรือคนผูกยึดด้วย ให้แจ้งตั้งแต่ขอราคา
ผู้ให้สัญญาณเครนคือใคร?
คือคนที่ยืนดูงานยกแล้วสั่งการคนขับเครนด้วยสัญญาณมือหรือวิทยุ เพราะคนขับมักมองไม่เห็นของที่ยกหรือจุดวางทั้งหมด ผู้ให้สัญญาณเป็นหนึ่งใน 4 บทบาทของงานปั้นจั่นที่กฎหมายกำหนดให้ต้องผ่านการอบรม
สัญญาณมือหยุดฉุกเฉินทำอย่างไร?
เหยียดแขนทั้งสองข้างออกด้านข้างระดับไหล่ คว่ำฝ่ามือลง แล้วแกว่งแขนไปมาในแนวนอนอย่างเร็ว สัญญาณหยุดฉุกเฉินเป็นสัญญาณเดียวที่ใครในหน้างานก็สั่งได้ และคนขับต้องหยุดทันที
ทำไมต้องมีผู้ให้สัญญาณแค่คนเดียว?
ถ้าหลายคนสั่งพร้อมกัน คนขับอาจทำตามคนที่สั่งผิด จึงควรกำหนดผู้ให้สัญญาณหลักคนเดียวต่อการยกหนึ่งครั้ง ยกเว้นสัญญาณหยุดฉุกเฉินที่ใครก็สั่งได้
เมื่อไหร่ต้องใช้วิทยุแทนสัญญาณมือ?
เมื่อคนขับมองไม่เห็นผู้ให้สัญญาณ เช่น ยกข้ามอาคารหรือหลังคา ยกขึ้นชั้นสูง ทำงานกลางคืน หรือระยะไกลจนเห็นมือไม่ชัด ควรตกลงช่องวิทยุและคำสั่งให้ตรงกันก่อนเริ่มงาน
เช่าเครนกับ BIG MACHINE TRADING มีผู้ให้สัญญาณมาด้วยไหม?
ราคามาตรฐาน เช่น เครน 25 ตันรายเดือน 90,000 บาท ส่งเครนพร้อมคนขับเท่านั้น ผู้ให้สัญญาณและคนผูกยึดโดยปกติผู้รับเหมาจัดเอง ถ้าต้องการให้ BIG MACHINE TRADING จัดหาให้ทำได้ มีค่าใช้จ่ายเพิ่ม แจ้งตอนขอราคา
ต้องการเครนพร้อมผู้ให้สัญญาณ?
ราคามาตรฐานส่งเครนพร้อมคนขับ ถ้าต้องการผู้ให้สัญญาณหรือคนผูกยึดด้วย แจ้งตอนขอราคา ทีมงานจัดหาให้ได้