กำลังอัดคอนกรีต ksc แบบ Cube กับ Cylinder ต่างกันยังไง แปลงค่ายังไง (240 Cube = 199.92 Cylinder)

ปัญหาที่เจอบ่อยมากหน้างานเทคอนกรีต คือตัวเลขกำลังอัดตรงกัน แต่หน่วยทดสอบคนละแบบ แบบก่อสร้างเขียนว่า 240 ksc ฝ่ายจัดซื้อสั่งคอนกรีต 240 ksc ดูเหมือนถูกต้อง แต่ถ้าฝั่งหนึ่งหมายถึงก้อนทดสอบทรงลูกบาศก์ (Cube) อีกฝั่งหมายถึงทรงกระบอก (Cylinder) ค่ากำลังจริงจะต่างกันเกือบ 20% บทความนี้อธิบายให้เห็นชัดว่าสองหน่วยนี้ต่างกันอย่างไร แปลงค่ายังไง และควรสั่งคอนกรีตแบบไหนให้ไม่พลาด

1. ksc คืออะไร

ksc ย่อมาจาก kg/cm² หรือกิโลกรัมต่อตารางเซนติเมตร ใช้บอกกำลังอัดของคอนกรีต คือแรงกดที่คอนกรีตรับได้ก่อนแตก ค่านี้ได้จากการหล่อก้อนตัวอย่างจากคอนกรีตที่เทจริง บ่มไว้ แล้วนำไปกดในเครื่องทดสอบ ค่าที่ใช้อ้างอิงคือค่าที่อายุ 28 วัน ตัวเลขที่เห็นกันบ่อยแบบ St.240 หรือ 240 ksc ก็คือค่านี้ (อ่านพื้นฐานเพิ่มที่ ปูน (คอนกรีต) มีกี่ประเภท ค่า ST คืออะไร)

แบบก่อสร้างบางชุดใช้หน่วย MPa แทน ให้จำคร่าวๆ ว่า 1 MPa ประมาณ 10.2 ksc

2. Cube กับ Cylinder ต่างกันอย่างไร

ทั้งสองแบบคือรูปทรงของก้อนตัวอย่างที่ใช้ทดสอบกำลังอัด

• Cube (ทรงลูกบาศก์): ก้อนสี่เหลี่ยมขนาด 15 × 15 × 15 ซม.
• Cylinder (ทรงกระบอก): เส้นผ่านศูนย์กลาง 15 ซม. สูง 30 ซม.

คอนกรีตชุดเดียวกัน ถ้าหล่อเป็น Cube จะกดได้ตัวเลขสูงกว่า Cylinder เสมอ เพราะก้อนลูกบาศก์เตี้ยกว่า แผ่นกดของเครื่องทดสอบยึดผิวบนและล่างของก้อนไว้ ทำให้ก้อนแตกยากขึ้น ส่วนก้อนทรงกระบอกสูงเป็นสองเท่าของความกว้าง จึงสะท้อนกำลังของเนื้อคอนกรีตได้ตรงกว่า ตัวเลขของสองแบบจึงเอามาเทียบกันตรงๆ ไม่ได้ ต้องแปลงก่อน

3. สูตรแปลงค่า Cube ↔ Cylinder

ตารางเทียบ Cube → Cylinder

ตารางเทียบ Cylinder → Cube

ตัวคูณ 0.833 เป็นค่าประมาณที่ใช้กันทั่วไปในงานก่อสร้าง ถ้าแบบหรือข้อกำหนดของโครงการระบุวิธีแปลงไว้เป็นอย่างอื่น ให้ยึดตามที่วิศวกรผู้ออกแบบกำหนด

4. เข้าใจผิดแล้วเกิดอะไรขึ้น

กรณีที่อันตรายที่สุด: แบบกำหนดกำลังอัด 240 ksc แบบ Cylinder แต่สั่งคอนกรีต 240 ksc แบบ Cube มาเท คอนกรีตที่ได้จริงมีกำลังเทียบเป็น Cylinder แค่ประมาณ 199.92 ksc หรือต่ำกว่าแบบเกือบ 17% ผลทดสอบจะไม่ผ่าน และอาจต้องเจาะทดสอบเพิ่มหรือแก้ไขโครงสร้าง ซึ่งเสียทั้งเงินและเวลามากกว่าค่าคอนกรีตที่ประหยัดได้หลายเท่า

กรณีกลับกัน: แบบกำหนด 240 ksc แบบ Cube แต่สั่ง 240 ksc แบบ Cylinder คอนกรีตที่ได้เทียบเป็น Cube ประมาณ 288.11 ksc โครงสร้างปลอดภัย แต่จ่ายค่าคอนกรีตเกรดสูงเกินความจำเป็นทุกคิว

5. สั่งคอนกรีตอย่างไรไม่ให้พลาด

• อ่านหมายเหตุในแบบ: ดูว่ากำลังอัดที่กำหนดเป็น Cube หรือ Cylinder ถ้าแบบเขียนแค่ตัวเลขโดยไม่บอกชนิด ให้ถามวิศวกรผู้ออกแบบก่อนสั่ง
• ระบุชนิดในใบสั่งซื้อทุกครั้ง: เขียนให้ครบ เช่น "240 ksc Cube" หรือ "240 ksc Cylinder" ไม่เขียนแค่ "240"
• ถามโรงงานคอนกรีตให้ชัด: ว่าเกรดที่เสนอราคามาอ้างอิงแบบไหน แล้วแปลงค่าให้ตรงกับแบบก่อนตกลงราคา
• เช็กใบส่งของตอนรถโม่มาถึง: ดูเกรดและชนิดที่พิมพ์ในใบส่งของให้ตรงกับที่สั่งก่อนเริ่มเท
• เก็บตัวอย่างให้ตรงชนิด: ถ้าแบบกำหนดเป็น Cylinder ควรหล่อก้อนตัวอย่างทรงกระบอก ถ้าหล่อเป็น Cube ต้องแปลงค่าก่อนเทียบกับแบบ และดูผลที่อายุ 28 วันเป็นหลัก

6. วันเทคอนกรีต เครนช่วยอะไร

หลังเลือกเกรดคอนกรีตถูกต้องแล้ว อีกเรื่องที่ต้องวางแผนคือวิธีส่งคอนกรีตไปถึงจุดเท จุดที่รถโม่เข้าไม่ถึงหรืออยู่สูง ทีมงาน BIG MACHINE TRADING ใช้เครนยกบั๊กเก็ตเทคอนกรีตไปเทแทน ควรนัดเครนให้พร้อมก่อนรถโม่คันแรกมาถึง เพราะคอนกรีตมีเวลาจำกัดก่อนเริ่มแข็งตัว อ่านการเลือกวิธีเทได้ที่ เทปูนด้วยเครน+บั๊กเก็ต หรือรถปั๊ม แบบไหนเหมาะ

สรุป

ตัวเลข ksc เดียวกันแต่คนละชนิดก้อนทดสอบ ให้ค่ากำลังจริงต่างกันมาก จำสูตรไว้ว่า Cylinder = Cube × 0.833 และ Cube = Cylinder ÷ 0.833 เช่น 240 ksc (Cube) เท่ากับ 199.92 ksc (Cylinder) และ 240 ksc (Cylinder) เท่ากับ 288.11 ksc (Cube) ที่อายุ 28 วัน ก่อนสั่งคอนกรีตทุกครั้งให้ดูชนิดในแบบ ระบุในใบสั่งซื้อ และเช็กใบส่งของให้ตรงกัน